İftira Suçu ve Cezası (TCK m.267): Unsurlar, Etkin Pişmanlık ve Zamanaşımı

İftira suçunda her şeyi belirleyen tek bir ibare vardır: “işlemediğini bildiği halde”. Bir şikâyetin sonunda beraat kararı çıkması, şikâyet edenin iftira attığı anlamına gelmez; kanunun aradığı şey, isnatta bulunanın fiilin işlenmediğini bilerek hareket etmiş olmasıdır. İkinci belirleyici unsur ise isnadın hangi kanaldan yapıldığıdır — aynı asılsız suçlama, kahvede söylenirse başka, savcılığa dilekçeyle verilirse başka bir suç oluşturur. Aşağıda suçun unsurlarını, cezayı ağırlaştıran hâlleri, zamanaşımının neden hem farklı bir günden başladığını hem de çoğu kaynakta yazandan uzun olabildiğini ve iftirayı suç uydurma ile suç üstlenmeden ayıran çizgiyi madde metinleriyle ele alıyoruz.

Ceza tablosu

Fıkra numaralarına dikkat. Maddenin yedinci fıkrası Anayasa Mahkemesi tarafından 2011 yılında iptal edilmiştir ve bugünkü metinde yer almaz. Yürürlükteki metinde o sıra boş bırakılır; sonraki fıkralar yukarı kaydırılmaz. Bu nedenle zamanaşımının özel başlangıcı m.267/8, basın ve yayın yoluyla işlenen iftirada hükmün ilanı ise m.267/9‘dur. Aşağıdaki bütün fıkra numaraları yürürlükteki metne göredir.

Suçun dört unsuru

“Yetkili makamlara ihbar veya şikayette bulunarak ya da basın ve yayın yoluyla, işlemediğini bildiği halde, hakkında soruşturma ve kovuşturma başlatılmasını ya da idari bir yaptırım uygulanmasını sağlamak için bir kimseye hukuka aykırı bir fiil isnat eden kişi, bir yıldan dört yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.” (TCK m.267/1)

Fıkra dört şartı birlikte arar. Biri eksikse suç oluşmaz.

1. Kanal. İsnat ya yetkili makamlara ihbar veya şikâyet yoluyla ya da basın ve yayın yoluyla yapılmış olmalıdır.
2. Konu. İsnadın konusu hukuka aykırı bir fiildir. Bu, yalnızca Ceza Kanunu’ndaki bir suç olmak zorunda değildir; madde idari yaptırım gerektiren fiilleri de kapsar.
3. Bilgi. Kanun “işlemediğini bildiği halde” der. Failin, isnat ettiği fiilin gerçekte işlenmediğini bilmesi gerekir. Şüphe, yanılgı veya yanlış değerlendirme bu şartı karşılamaz.
4. Amaç. İsnat, kişi hakkında soruşturma ve kovuşturma başlatılmasını ya da idari bir yaptırım uygulanmasını sağlamak için yapılmış olmalıdır.

Sözlü suçlama, sosyal medya ve dilekçe: kanal farkı

Birinci unsur, uygulamada en çok karıştırılan noktadır ve sonucu tek başına değiştirir. Aynı asılsız suçlama, nereye yöneltildiğine göre farklı bir maddeye girer:

Burada kritik olan nokta, ikinci kanalın kanunda tanımlanmış olmasıdır. TCK m.6/1-(g) şöyle der: “Basın ve yayın yolu ile deyiminden; her türlü yazılı, görsel, işitsel ve elektronik kitle iletişim aracıyla yapılan yayınlar” anlaşılır. Yani ayrım çevrimiçi–çevrimdışı ayrımı değil, kitle iletişimi (yayın) ile kişiler arası iletişim ayrımıdır.

• Savcılığa, kolluğa veya bir idari makama iletilmişse — birinci kanal gerçekleşir. Diğer üç unsur da varsa iftira söz konusu olur.
• Herkese açık bir paylaşımla yayılmışsa — m.6/1-(g)’deki tanım elektronik kitle iletişim araçlarını da kapsadığından, herkese açık bir sosyal medya paylaşımı ikinci kanalı karşılayabilir. Yetkili makama hiç başvurulmamış olsa dahi iftira gündeme gelebilir.
• Komşuya, çevreye veya kapalı bir mesajlaşma grubuna söylenmişse — ortada bir yayın yoktur; kitle iletişimi değil, kişiler arası iletişim vardır. Bu hâlde m.267’nin kanal şartı gerçekleşmez ve şartları varsa gündeme gelecek olan hakaret suçudur (TCK m.125).

Pratik sonuç şudur: aynı söz, kapalı bir çevrede dolaşırken bir suç, herkese açık biçimde yayımlandığında veya bir şikâyet dilekçesine dönüştüğünde başka bir suç oluşturabilir. İki suçun cezası, takip usulü ve zamanaşımı birbirinden farklıdır.

Beraat etmek, karşı tarafın iftira attığı anlamına gelmez

En sık karşılaşılan beklenti budur: “Şikâyet edildim, beraat ettim; şimdi şikâyetçiden iftiradan davacı olacağım.” Kanun metni bu sonucu kendiliğinden vermez.

Beraat kararı, isnadın ispatlanamadığını gösterir. İftira suçunun aradığı ise daha ağır bir olgudur: isnatta bulunanın, fiilin işlenmediğini bilerek hareket etmiş olması. Bir kişi gerçekten mağdur olduğuna inanarak şikâyette bulunmuş, ancak iddiasını ispatlayamamış olabilir; bu hâlde m.267/1’in üçüncü unsuru gerçekleşmez.

Beraat kararının iftira bakımından asıl işlevi başkadır: m.267/3 ve m.267/4, artırım ile dolaylı failliği “yüklenen fiili işlemediğinden dolayı hakkında beraat kararı veya kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verilmiş” olma şartına bağlar. Bu kararların nasıl verildiği ve nasıl itiraz edildiği için ceza soruşturması süreci yazımıza bakabilirsiniz.

Cezayı ağırlaştıran hâller

Delil uydurmak (m.267/2)

Fiilin maddî eser ve delillerini uydurarak iftirada bulunulması hâlinde ceza yarı oranında artırılır. Ayrım, yalnızca sözlü bir isnat ile o isnadı destekleyecek sahte bir delil üretmek arasındadır.

Mağdura koruma tedbiri uygulanması (m.267/3)

Yüklenen fiili işlemediğinden dolayı hakkında beraat veya kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verilmiş mağdur aleyhine, bu fiil nedeniyle gözaltına alma ve tutuklama dışında başka bir koruma tedbiri uygulanmışsa, yukarıdaki fıkralara göre verilecek ceza yarı oranında artırılır.

Mağdurun gözaltına alınması veya tutuklanması (m.267/4)

Bu fıkra bir artırım değil, ayrı bir suçtan sorumluluk getirir. Mağdur bu fiil nedeniyle gözaltına alınmış veya tutuklanmışsa, iftira eden “ayrıca kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçuna ilişkin hükümlere göre dolaylı fail olarak sorumlu tutulur.” Yani özgürlüğü kısıtlayan devlet organları değil, o kararı yanlış bilgiyle tetikleyen kişi sorumlu sayılır.

Mağdurun mahkûm olması (m.267/5 ve m.267/6)

İftiranın en ağır sonucu burada düzenlenir: mağdurun ağırlaştırılmış müebbet hapis veya müebbet hapis cezasına mahkûmiyeti hâlinde iftira edene yirmi yıldan otuz yıla kadar hapis cezası hükmolunur. Mağdurun mahkûm olduğu hapis cezasının infazına başlanmışsa, beşinci fıkraya göre verilecek ceza yarısı kadar artırılır (m.267/6).

Beşinci fıkranın süreli hapse ilişkin bölümü Anayasa Mahkemesi’nin 10/4/2013 tarihli ve E.: 2013/14, K.: 2013/56 sayılı Kararı ile iptal edilmiştir; bu nedenle bugünkü metinde yalnızca ağırlaştırılmış müebbet ve müebbet hâli kalmıştır.

Zamanaşımı: hem farklı bir günden başlar, hem de sekiz yıl olmayabilir

Bu başlık iki ayrı hata barındırır ve ikisi de yaygındır.

Başlangıç: suç tarihi değil, masumiyetin sabit olduğu tarih

Genel kural TCK m.66/6’dadır: zamanaşımı, tamamlanmış suçlarda suçun işlendiği günden başlar. İftirada kanun ayrı bir başlangıç noktası koyar:

“İftira suçundan dolayı dava zamanaşımı, mağdurun fiili işlemediğinin sabit olduğu tarihten başlar.” (TCK m.267/8)

Özel hüküm genel hükmü bertaraf eder. İftiraya uğrayan kişinin aleyhindeki süreç yıllarca sürmüş olabilir; zamanaşımı o yıllar boyunca işlemez, ancak fiili işlemediğinin sabit olduğu tarihten itibaren işlemeye başlar. Fıkra “iftira suçundan dolayı” dediği için bu başlangıç kuralı, iftiradan verilecek ceza bakımından maddenin temel ve nitelikli hâllerinin tümünü kapsar. Buna karşılık m.267/4 iftiradan bir ceza öngörmez; iftira edeni ayrıca kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçundan sorumlu tutar. O ayrı suç bakımından zamanaşımının başlangıcı m.267/8’e değil, TCK m.66/6’daki genel kurala tabidir.

Kanun, “sabit olduğu tarih”in hangi gün olduğunu tanımlamaz — kararın verildiği gün mü, kesinleştiği gün mü olduğu metinden çıkmaz. Bu, aylar hatta yıllar fark ettirebilecek bir belirsizliktir ve somut dosyada değerlendirilmesi gerekir.

Süre: nitelikli hâller süreyi uzatır

“İftirada zamanaşımı sekiz yıldır” cümlesi yalnızca temel hâl için doğrudur. TCK m.66/4 süreyi cezanın üst sınırına bağlar; m.66/3 ise şunu ekler: “Dava zamanaşımı süresinin belirlenmesinde dosyadaki mevcut deliller itibarıyla suçun daha ağır cezayı gerektiren nitelikli halleri de göz önünde bulundurulur.”

Tablodaki süreler, zamanaşımı hiç kesilmemiş olan hâli gösterir. TCK m.67/2’ye göre şüphelinin savcı huzurunda ifadesinin alınması, hakkında tutuklama kararı verilmesi, iddianame düzenlenmesi veya mahkûmiyet kararı verilmesi dava zamanaşımını keser; kesilmeden sonra süre yeniden işlemeye başlar (m.67/3). m.67/4 ise bir tavan koyar: kesilme hâlinde zamanaşımı, “ilgili suça ilişkin olarak Kanunda belirlenen sürenin en fazla yarısına kadar” uzar. Buna göre üst sınır temel hâlde sekiz değil on iki yıl, nitelikli hâlde on beş değil yirmi iki buçuk yıl olur. Ayrıca m.67/1’de sayılan hâllerde — izin veya karar alınması, başka bir mercide çözülmesi gereken bir mesele, fail hakkında kaçaklık kararı — zamanaşımı durur.

Delil uydurularak işlenen bir iftirada süre bu nedenle sekiz değil on beş yıldır. Buradaki ölçüt, görevli mahkeme belirlenirken uygulanan ölçütün tam tersidir: 5235 sayılı Kanunun 14. maddesi görevi belirlerken ağırlaştırıcı nedenleri hesaba katmazken, TCK m.66/3 zamanaşımında bunları açıkça hesaba katar.

Basın ve yayın yoluyla iftirada hükmün ilanı

Madde, zararın doğduğu yerde giderilmesini öngören bir sonuç ekler: “Basın ve yayın yoluyla işlenen iftira suçundan dolayı verilen mahkûmiyet kararı, aynı veya eşdeğerde basın ve yayın organıyla ilan olunur. İlan masrafı, hükümlüden tahsil edilir.” (m.267/9)

Hüküm “ilan olunur” der, “ilan olunabilir” değil; talebe bağlı değildir, mahkûmiyet kararının kanuni sonucudur.

Etkin pişmanlık: iftiradan dönmek

TCK m.269, iftiradan dönmeyi ne kadar erken olduğuna göre kademelendirir. En kritik ayrım oranlarda değil, kipte gizlidir: ilk iki kademede kanun “indirilir” der (hâkimin takdiri yoktur), sonrakilerde “indirilebilir” der (takdirîdir).

Etkin pişmanlık bir cezasızlık hâli değildir. m.269’un bütün kademelerinde kanun yalnızca “indirilir” veya “indirilebilir” der; suç üstlenmede tanınan “tamamen de kaldırılabilir” seçeneğinin (m.270) iftirada bir karşılığı yoktur. İftirasından dönen kişi hakkında iftira suçundan mahkûmiyet kurulur; değişen yalnızca cezanın miktarıdır.

İsnadın konusu münhasıran idari yaptırım gerektiren bir fiilse ölçek farklıdır: idari yaptırıma karar verilmeden önce pişmanlıkta bulunulursa cezanın yarısı, yaptırım uygulandıktan sonra bulunulursa üçte biri indirilebilir (m.269/4).

Bir usul şartı da vardır: basın ve yayın yoluyla yapılan iftiradan dolayı etkin pişmanlık hükümlerinden yararlanılabilmesi için pişmanlığın aynı yöntemle yayınlanması gerekir (m.269/5).

İftira, suç uydurma ve suç üstlenme

Dört hüküm de yetkili makamların yanlış bilgilendirilmesiyle ilgilidir; ayrıldıkları nokta isnadın kime yöneldiğidir.

Suç üstlenmede kanun bir de aile istisnası tanır: fiil üstsoy, altsoy, eş veya kardeşi cezadan kurtarmak amacıyla işlenmişse verilecek cezanın dörtte üçü indirilebileceği gibi tamamen de kaldırılabilir (m.270).

Şikâyet, uzlaştırma ve ön ödeme

Önce bir terim karışıklığını gidermek gerekir. m.267/1’de geçen “şikâyet” kelimesi, suçun işleniş biçimini anlatır (fail, yetkili makamlara şikâyette bulunarak iftira eder). Mağdurun usul hakkı olan şikâyetle ilgisi yoktur.

• Şikâyete bağlı değildir. m.267–271 metninde şikâyet şartı getiren hiçbir cümle yoktur. Kanun koyucu bunu istediğinde açıkça yazar — hakaret için m.131/1’de yazdığı gibi. Sonuç: suç re’sen soruşturulur, TCK m.73’teki altı aylık süre uygulanmaz ve şikâyetten vazgeçmek davayı düşürmez. Korunan hukuki değer yalnızca kişinin şerefi değil, adliyenin doğru işlemesidir; iftira Kanun’da Adliyeye Karşı Suçlar bölümünde yer alır.
• Uzlaştırmaya tabi değildir. CMK m.253/1-(b) listesinde m.267 sayılmamıştır; suç şikâyete bağlı olmadığı için (a) bendi de uygulanmaz. (c) bendi de kapıyı açmaz: o bent yalnızca adli süreçteki çocuklar bakımından ve üst sınırı üç yılı geçmeyen suçlar için işler; iftirada üst sınır dört yıldır.
• Ön ödeme kapsamında değildir. TCK m.75/1’in genel ölçütü hapsin üst sınırının altı ayı aşmamasıdır; m.75/6’daki özel sayma listesinde de iftira yer almaz.
• Basit yargılama usulü ve kamu davasının açılmasının ertelenmesi de uygulanmaz. Birincisi üst sınırı iki yıl, ikincisi üç yıl olan suçlar içindir (CMK m.251 ve m.171/2).
• Hükmün açıklanmasının geri bırakılması ise kapsam dışı değildir. Yukarıdaki kurumların hepsi suçun kanundaki üst sınırına bakar; HAGB ise hükmolunan cezaya bakar. İftirada alt sınır bir yıl olduğundan bu kurum somut olayda gündeme gelebilir; şartları için HAGB nedir, şartları nelerdir yazımıza bakabilirsiniz.
• Seri muhakeme bakımından ilginç bir ayrım vardır. CMK m.250’deki listede m.267 yoktur; ancak aynı listede m.268 (başkasına ait kimlik bilgilerinin kullanılması) sayılır — cezası iftiraya bağlanan bir suç seri muhakemeye tabiyken iftiranın kendisi değildir.

Hakaret suçuyla karşılaştırma bu tabloyu netleştirir. Hakaret (kamu görevlisine karşı görevinden dolayı işlenen hâli hariç) şikâyete bağlıdır ve ön ödeme kapsamındadır; iftira ikisinde de değildir. Uzlaştırma ise her ikisinde de kapalıdır — hakaret CMK m.253/3 ile açıkça kapsam dışına çıkarılmış, iftira ise listeye hiç alınmamıştır. Bu kurumların işleyişi için hakaret ve tehditte şikâyet, uzlaştırma ve ön ödeme yazımıza bakabilirsiniz.

“İftira davası” nasıl açılır?

Günlük dilde “iftira davası açmak” denen şey teknik olarak dava açmak değildir. İftira re’sen takip edilen bir suç olduğundan kamu davasını Cumhuriyet savcısı açar (CMK m.170/1). Mağdurun yaptığı işlem hukuken ihbar veya şikâyettir.

CMK m.158 bu başvurunun nereye yapılacağını gösterir: “Suça ilişkin ihbar veya şikâyet, Cumhuriyet Başsavcılığına veya kolluk makamlarına yapılabilir.” Valilik, kaymakamlık veya mahkemeye yapılan başvurular ilgili Cumhuriyet Başsavcılığına gönderilir. Başvuru yazılı olabileceği gibi, tutanağa geçirilmek üzere sözlü olarak da yapılabilir (m.158/5).

Başvurum reddedilirse ne olur?

Başvuru iki noktada kapanabilir. Birincisi soruşturma hiç açılmadan: CMK m.158/6 uyarınca ihbar ve şikâyet konusu fiilin suç oluşturmadığı “herhangi bir araştırma yapılmasını gerektirmeksizin açıkça” anlaşılırsa ya da başvuru soyut ve genel nitelikteyse soruşturma yapılmasına yer olmadığına karar verilir; bu hâlde şikâyet edilen kişiye şüpheli sıfatı dahi verilemez. İkincisi soruşturma sonunda: yeterli şüphe oluşmazsa kovuşturmaya yer olmadığına karar verilir. Her iki karara da CMK m.173’teki usule göre itiraz edilebilir; itirazın kabulü hâlinde, soruşturma yapılmasına yer olmadığı kararında Cumhuriyet başsavcılığı soruşturma işlemlerini başlatır (m.158/6); kovuşturmaya yer olmadığı kararında ise Cumhuriyet savcısı iddianame düzenler (m.173/4).

İftira nasıl ispatlanır?

Kanun bir delil listesi vermez; neyin ispatlanacağını gösterir. İspatlanması gereken şey isnadın yanlış çıkmış olması değil, failin fiilin işlenmediğini bildiğidir (m.267/1). Bu nedenle beraat kararı tek başına sonuç doğurmaz; maddenin kendisi de “mağdurun fiili işlemediğinin sabit olduğu” kavramını kullanır (m.267/8). Değerlendirme dosyanın somut verilerine bağlıdır.

Görevli mahkeme

Temel hâlde asliye ceza mahkemesi görevlidir. 5235 sayılı Kanunun 12. maddesi ağır ceza mahkemesinin görevini iki ayak üzerine kurar ve ikisi de iftirada kapanmaz: sayılan maddeler arasında (yağma, irtikâp, resmî belgede sahtecilik, hileli iflâs) iftira yoktur; maddenin bölüm listesi de Türk Ceza Kanunu İkinci Kitap Dördüncü Kısmın Dört, Beş, Altı ve Yedinci bölümlerini sayar — iftira ise aynı kısmın İkinci Bölümünde (Adliyeye Karşı Suçlar) düzenlenmiştir. Genel ölçüt olan “on yıldan fazla hapis” eşiği de dört yılda aşılmaz. Geriye 5235 m.11 kalır: kanunların ayrıca görevli kıldığı hâller saklı kalmak üzere, sulh ceza hâkimliği ve ağır ceza mahkemesinin görevleri dışında kalan dava ve işlere asliye ceza mahkemelerince bakılır.

m.267/5’in uygulandığı hâl ayrı bir soru doğurur. Bir yandan bu fıkradaki ceza otuz yıla kadar çıkar ve “on yıldan fazla hapis” ölçütünün üzerindedir; diğer yandan 5235 m.14 görevi belirlerken ağırlaştırıcı nedenlerin gözetilmeyeceğini söyler. Maddenin kendi yapısı bir ipucu verir: m.267/2, /3 ve /6 oransal artırım dilini kullanırken (yarı oranında artırılır), m.267/5 kendi alt ve üst sınırını koyar. Bu istisnai hâlin değerlendirilmesi somut dosyaya bağlıdır.

Ceza davası ile tazminat davası ayrıdır

İftira nedeniyle uğranılan zararın giderilmesi ceza yargılamasının değil, ayrı bir hukuk davasının konusudur.

Ceza yolunun kapanması hukuk yolunu kendiliğinden kapatmaz. TBK m.74: “Hâkim, zarar verenin kusurunun olup olmadığı, ayırt etme gücünün bulunup bulunmadığı hakkında karar verirken, ceza hukukunun sorumlulukla ilgili hükümleriyle bağlı olmadığı gibi, ceza hâkimi tarafından verilen beraat kararıyla da bağlı değildir.” Aynı madde, ceza hâkiminin kusurun değerlendirilmesine ve zararın belirlenmesine ilişkin kararının da hukuk hâkimini bağlamadığını ekler.

• Gözaltına alınmış veya tutuklanmışsanız: ayrı ve süreli bir hak. Kanuna uygun olarak yakalandıktan veya tutuklandıktan sonra hakkında kovuşturmaya yer olmadığına veya beraatine karar verilen kişi, maddî ve manevî her türlü zararını Devletten de isteyebilir (CMK m.141/1-(e)). Bu istem iftira edene karşı açılacak davadan ayrıdır ve süreye tabidir: karar veya hükmün kesinleştiğinin tebliğinden itibaren üç ay ve her hâlde kesinleşme tarihini izleyen bir yıl içinde başvurulması gerekir (m.142/1). Konutunu terk etmeme ya da hastaneye yatma dâhil tedavi veya muayene şeklindeki adli kontrol yükümlülükleri uygulandıktan sonra hakkında kovuşturmaya yer olmadığına veya beraatine karar verilen kişi de aynı yola başvurabilir (CMK m.141/1-(l)). 2/3/2024 tarihli ve 7499 sayılı Kanunla eklenen cümle uyarınca bu bentler kapsamındaki istemler bakımından 6384 sayılı Kanun hükümleri uygulanır; ağır ceza mahkemesine yapılan başvurular Tazminat Komisyonuna gönderilir (m.142/2).
• Maddi zarar. Türk Borçlar Kanunu m.49’a göre kusurlu ve hukuka aykırı bir fiille başkasına zarar veren, bu zararı gidermekle yükümlüdür.
• Manevi zarar. TBK m.58: “Kişilik hakkının zedelenmesinden zarar gören, uğradığı manevi zarara karşılık manevi tazminat adı altında bir miktar para ödenmesini isteyebilir.” Aynı madde hâkime, para yerine veya buna ek olarak saldırıyı kınayan bir karar verme ve bu kararın yayımlanmasına hükmetme imkânı da tanır.
• Görevli mahkeme. HMK m.2/1 uyarınca, dava konusunun değer ve miktarına bakılmaksızın malvarlığı ve şahıs varlığı haklarına ilişkin davalarda, aksine düzenleme bulunmadıkça asliye hukuk mahkemesi görevlidir.

Hukuk davasının süresi de ayrıdır. TBK m.72’ye göre tazminat istemi, zarar görenin zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten başlayarak iki yılın ve her hâlde fiilin işlendiği tarihten başlayarak on yılın geçmesiyle zamanaşımına uğrar. Aynı madde önemli bir istisna koyar: “tazminat ceza kanunlarının daha uzun bir zamanaşımı öngördüğü cezayı gerektiren bir fiilden doğmuşsa, bu zamanaşımı uygulanır.” İftirada ceza zamanaşımı daha uzun olduğundan bu istisna pratikte devreye girebilir.

Tazminat tutarı için kanunda sabit bir rakam yoktur; TBK m.50 uyarınca zararı ve kusuru ispat yükü zarar görende olup, zararın miktarı tam olarak ispat edilemiyorsa hâkim hakkaniyete göre belirler.

Sıkça sorulan sorular

İftira suçunun cezası nedir?

Temel hâlde bir yıldan dört yıla kadar hapistir (TCK m.267/1). Delil uydurulmuşsa ceza yarı oranında artırılır (m.267/2). Mağdur hakkında fiili işlemediğinden dolayı beraat veya kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verilmiş olmak kaydıyla, ona gözaltı ve tutuklama dışında bir koruma tedbiri uygulanmışsa ceza yine yarı oranında artırılır (m.267/3); gözaltına alınmış veya tutuklanmışsa iftira eden ayrıca kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçundan dolaylı fail olarak sorumlu tutulur (m.267/4). Mağdur iftira nedeniyle ağırlaştırılmış müebbet veya müebbet hapse mahkûm olmuşsa iftira edene yirmi yıldan otuz yıla kadar hapis cezası hükmolunur (m.267/5); bu cezanın infazına başlanmışsa verilecek ceza yarısı kadar artırılır (m.267/6).

İftira suçu şikâyete tabi midir, şikâyet süresi var mıdır?

Hayır. TCK m.267’de şikâyet şartı öngörülmemiştir; suç re’sen soruşturulur. Bu nedenle TCK m.73’teki altı aylık şikâyet süresi uygulanmaz ve şikâyetten vazgeçmek soruşturmayı sona erdirmez. Süre bakımından tek sınır dava zamanaşımıdır.

Sözlü söylenen ya da sosyal medyada yazılan asılsız suçlama iftira mıdır?

TCK m.267 isnadın yetkili makamlara ihbar veya şikâyet yoluyla ya da basın ve yayın yoluyla yapılmasını arar. Çevreye söylenen veya bir mesajlaşma grubunda yazılan asılsız suçlama bu kanalların dışında kalır; şartları varsa gündeme gelecek olan hakaret suçudur (TCK m.125). Aynı söz bir şikâyet dilekçesine dönüştüğünde nitelik değişir.

Beraat ettim, şikâyetçiye iftiradan dava açabilir miyim?

Beraat tek başına yeterli değildir. TCK m.267/1, isnatta bulunanın fiilin işlenmediğini bildiği hâlde hareket etmiş olmasını arar. İddiasını ispatlayamamış olmak ile işlenmediğini bilerek isnat etmiş olmak aynı şey değildir. Ayrıca teknik olarak açılan bir “dava” değil, savcılığa yapılan ihbar veya şikâyettir; kamu davasını Cumhuriyet savcısı açar.

İftirada zamanaşımı ne kadardır, ne zaman başlar?

Temel hâlde sekiz yıldır (TCK m.66/1-e). Ancak m.66/3 uyarınca nitelikli hâller de hesaba katılır: delil uydurma veya koruma tedbiri uygulanması hâlinde üst sınır altı yıla çıkar ve süre on beş yıl olur. Başlangıç da genel kuraldan ayrılır: m.267/8’e göre süre suçun işlendiği günden değil, mağdurun fiili işlemediğinin sabit olduğu tarihten başlar.

İftiradan dönersem ne olur?

TCK m.269 indirim oranını dönme anına bağlar. Soruşturma başlamadan önce dönülürse cezanın beşte dördü, kovuşturma başlamadan önce dönülürse dörtte üçü indirilir. Sonraki aşamalarda (hükümden önce, mahkûmiyetten sonra, infaza başlandıktan sonra) sırasıyla üçte iki, yarı ve üçte bir oranında indirim yapılabilir; bu kademelerde takdir hâkime aittir.

İftira suçunda ceza paraya çevrilebilir mi?

İftirada adlî para cezası seçimlik ceza olarak öngörülmemiştir; madde yalnızca hapis cezası gösterir. Bununla birlikte TCK m.49/2 uyarınca hükmolunan bir yıl veya daha az süreli hapis kısa süreli hapis cezasıdır ve TCK m.50/1 uyarınca seçenek yaptırımlara çevrilebilir. Alt sınırdan ceza verilmesi hâlinde bu ihtimal gündeme gelebilir; karar hâkimin takdirindedir.

Çevirme ile erteleme ayrı kurumlardır ve eşikleri farklıdır. TCK m.51/1’e göre iki yıl veya daha az süreyle hapis cezasına mahkûm edilen kişinin cezası ertelenebilir; madde ayrıca kişinin daha önce kasıtlı bir suçtan dolayı üç aydan fazla hapis cezasına mahkûm edilmemiş olmasını arar. İftirada hükmolunan ceza bu eşiğin altında kalabileceğinden erteleme de gündeme gelebilir.

İftira ile suç uydurma arasındaki fark nedir?

İftirada hedefte belirli bir kişi vardır; o kişiye hukuka aykırı bir fiil isnat edilir (m.267, 1–4 yıl hapis). Suç uydurmada kimseye isnat yoktur; işlenmediği bilinen bir suç işlenmiş gibi ihbar edilir ya da delil veya emareleri uydurulur (m.271, üç yıla kadar hapis).

Hukuki Uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Her somut olay kendi koşulları içinde değerlendirilmelidir. Güncel ve size özel hukuki değerlendirme için bir avukata danışmanız önerilir.