Tekerrür Nedir, Mükerrir Ne Demek? Şartları, Süresi ve Koşullu Salıverilme (TCK 58)

Tekerrür, önceden işlenen bir suçtan verilen hüküm kesinleştikten sonra, kanunda belirtilen süre geçmeden yeni bir suç işlenmesidir (TCK m.58/1–2). Bu durumda sonraki suçun cezası mükerrirlere özgü infaz rejimine göre çektirilir ve cezanın infazından sonra ayrıca denetimli serbestlik uygulanır (m.58/6). Tekerrür hükümleri uygulanan kişiye kanunda mükerrir denir.

Aşağıda tekerrürün şartlarını ve süresini, mükerrirlere özgü infaz rejimini, 2025’te değişen ikinci kez tekerrür kurallarını ve tekerrürün erteleme ile hükmün açıklanmasının geri bırakılmasından (HAGB) farkını kanun metinleri üzerinden ele alıyoruz.

Tekerrür ne demek? Mükerrir ve mükerrer ne demek?

Arapça kökenli “tekerrür” sözcüğü Türk Dil Kurumu sözlüğünde “tekrarlanma”, “mükerrer” ise “tekrarlı” anlamıyla yer alır. Ceza hukukunda tekerrür, kişinin önceki mahkûmiyetinden sonra belli bir süre içinde yeniden suç işlemesini; mükerrir ise bu durumdaki kişiyi anlatır. “Mükerrir” sözlükte değil, kanunda geçen bir terimdir (TCK m.58/6–9).

Tekerrür şartları (TCK m.58)

• Önceki hükmün kesinleşmesi: Yeni suç, önceki suçtan verilen hüküm kesinleştikten sonra işlenmelidir. Önceki cezanın infaz edilmiş olması gerekmez (m.58/1).
• Sürenin geçmemiş olması: Yeni suç, aşağıda açıklanan beş veya üç yıllık süre dolmadan işlenmelidir (m.58/2).
• Kasıt ve taksir ayrımı: Kasıtlı suçlarla taksirli suçlar ve sırf askerî suçlarla diğer suçlar arasında tekerrür uygulanmaz (m.58/4). Maddede iki suçun aynı türden olması şartı yer almaz; örneğin hırsızlıktan verilen hüküm kesinleştikten sonra işlenen kasten yaralama suçunda da tekerrür gündeme gelebilir.
• Önceki hükmün kural olarak Türk mahkemesince verilmiş olması: Yabancı ülke mahkemelerinin hükümleri tekerrüre esas olmaz. Kasten öldürme, kasten yaralama, yağma, dolandırıcılık, uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti ile parada veya kıymetli damgada sahtecilik suçlarından verilen yabancı hükümler ise bu kuralın dışındadır ve tekerrüre esas olabilir (m.58/4).
• Failin suç tarihinde on sekiz yaşını doldurmuş olması: Fiili işlediği sırada on sekiz yaşını doldurmamış kişilerin suçları dolayısıyla tekerrür uygulanmaz (m.58/5).
• Önceki hükmün istinafa kapalı bir adlî para cezası olmaması: Hapis cezasından çevrilenler dışında, sonuç olarak 15.000 TL veya daha az belirlenen adlî para cezasına ilişkin mahkûmiyet hükümlerine karşı istinaf yoluna başvurulamaz ve kanuna göre bu şekilde verilen hükümler tekerrüre esas olmaz (CMK m.272/3-a). Bu sınır, 2 Mart 2024 tarihli 7499 sayılı Kanunla 3.000 TL’den 15.000 TL’ye çıkarılmıştır.

Tekerrür süresi ne kadar?

Tekerrür süresi, önceki cezanın infaz edildiği tarihten itibaren işlemeye başlar ve önceki cezanın türüne ve süresine göre değişir (m.58/2):

Bu süre geçtikten sonra işlenen suçlar için tekerrür hükümleri uygulanmaz. Örneğin, kasıtlı bir suçtan verilen iki yıllık hapis cezasının infazı 1 Ocak 2026’da tamamlanmışsa, 1 Ocak 2029’a kadar işlenen yeni bir kasıtlı suçta tekerrür gündeme gelir.

Kanundaki “infaz edildiği tarih” her zaman cezaevinden çıkış tarihi değildir. Koşullu salıverilen hükümlünün cezası, denetim süresi yükümlülüklere uygun ve iyi hâlli olarak geçirildiğinde infaz edilmiş sayılır (5275 m.107/14); hapis cezası ertelenen kişide de denetim süresi yükümlülüklere uygun veya iyi hâlle geçirildiğinde ceza infaz edilmiş sayılır (TCK m.51/8). Adlî para cezası ise paranın Devlet Hazinesine ödenmesinden ibarettir (TCK m.52/1). Bu hükümlerden, tekerrür süresinin koşullu salıverilmede ve ertelemede denetim süresinin bittiği tarihten, adlî para cezasında ise kural olarak ödeme tarihinden başlayacağı sonucuna varılır.

Tekerrürde ceza artar mı?

TCK m.58, tekerrür nedeniyle hapis cezasının süresini artıran bir hüküm içermez; temel cezanın belirlenmesinde gözetilen ölçütler arasında da önceki mahkûmiyetler sayılmaz (TCK m.61/1). Bununla birlikte önceki mahkûmiyet sonucu dolaylı olarak etkileyebilir: Takdiri indirim nedenleri değerlendirilirken failin geçmişi göz önünde bulundurulabilir (m.62/2); erteleme ve HAGB imkânı da aşağıda açıklanan şartlar nedeniyle kapanabilir. Tekerrürün kanunda düzenlenen doğrudan sonuçları şunlardır:

• Seçimlik cezalarda hapis zorunluluğu: Sonraki suç için kanunda hapis ile adlî para cezası seçimlik olarak öngörülmüşse, tekerrür hâlinde hapis cezasına hükmolunur (m.58/3). Seçimlik cezalı suçta hapis cezasına hükmedildiğinde bu ceza artık adlî para cezasına çevrilemez (m.50/2).
• İnfaz rejimi ve denetim: Ceza mükerrirlere özgü infaz rejimine göre çektirilir ve infazdan sonra denetimli serbestlik uygulanır; bu durum mahkûmiyet kararında belirtilir (m.58/6–7).

Mükerrirlere özgü infaz rejiminin ve infazdan sonra denetimli serbestlik tedbirinin uygulanmasına, itiyadi suçlu, suçu meslek edinen kişi veya örgüt mensubu suçlu hakkında da hükmedilir (m.58/9). Kanuna göre itiyadi suçlu, kasıtlı bir suçun temel veya nitelikli şekillerini bir yıl içinde ve farklı zamanlarda ikiden fazla işleyen kişidir. Suçu meslek edinen kişi, kısmen de olsa geçimini suçtan elde ettiği kazançla sağlamaya alışmış kişidir; örgüt mensubu suçlu ise bir suç örgütünü kuran, yöneten, örgüte katılan veya örgüt adına suç işleyen kişidir (TCK m.6/1-h, i, j).

Mükerrirlere özgü infaz rejimi ve koşullu salıverilme (5275 m.108)

Mükerrirlere özgü infaz rejiminin en önemli sonucu, koşullu salıverilme için cezaevinde geçirilmesi gereken sürenin uzamasıdır. Süreli hapis cezalarında genel kural cezanın yarısıdır (5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun m.107/2); tekerrür hâlinde ise cezanın üçte ikisinin iyi hâlle çekilmesi gerekir (m.108/1-d).

Koşullu salıverilme oranı zaten üçte ikiden fazla olan suçlarda o suçun kendi oranı uygulanır (m.108/1). Tekerrür nedeniyle koşullu salıverilme süresine eklenecek miktar, tekerrüre esas alınan cezaların en ağırından fazla olamaz (m.108/2). Örneğin, önceki mahkûmiyeti üç ay hapis cezası olan kişi, koşullu salıverilme oranı yarı olan bir suçtan iki yıl hapis cezasına mahkûm edilirse, koşullu salıverilme için çekilmesi gereken süre genel kurala göre on iki ay, üçte iki oranına göre on altı aydır. Aradaki dört aylık fark bu sınır nedeniyle üç aya iner ve süre on beş ay olur. Yeni suç m.107/2’deki istisnalar gibi zaten üçte iki oranına tabiyse, ilk tekerrür bu oranı değiştirmez.

İnfaz hâkimi, mükerrir hakkında cezanın infazının tamamlanmasından sonra başlayacak ve bir yıldan az olmayacak bir denetim süresi belirler; bu sürede koşullu salıverilmeye ilişkin hükümler uygulanır ve süre en fazla beş yıla kadar uzatılabilir (m.108/4–6). Denetim süresinde yükümlülüklere veya yasaklara aykırı davranan mükerrir hakkında on beş günden üç aya kadar disiplin hapsine karar verilir (m.108/7). Mükerrirlere özgü infaz rejimi uygulanmasına karar verilen hükümlü, cezanın infazının kendi istemiyle ertelenmesi ve zorunlu ve çok ivedi hâllerde infaza ara verilmesi imkânlarından da yararlanamaz (5275 m.17/1, 4 ve 6-b).

İkinci kez tekerrür ve 2025 değişikliği (5275 m.108/3)

Eski düzenlemede, hakkında ikinci defa tekerrür hükümleri uygulanan hükümlü koşullu salıverilemiyordu. 4 Haziran 2025 tarihli 7550 sayılı Kanunla bu kural değişti: Artık ikinci defa tekerrürde de m.108/1’deki süreler geçerlidir; ancak süreli hapis cezalarında koşullu salıverilme oranı dörtte üç olarak uygulanır (m.108/3). İkinci defa tekerrürde, eklenecek sürenin önceki cezayla sınırlanması kuralı da uygulanmaz (m.108/2). Hükümlü hakkında ikinci defa tekerrür hükümlerinin uygulanacağı hükümde belirtilir.

Değişikliğin daha önce işlenen suçlara uygulanıp uygulanmayacağı TCK m.7’ye göre belirlenir: Koşullu salıverilme ve tekerrürle ilgili hükümler, derhal uygulanan infaz hükümlerinin dışında tutulmuştur (TCK m.7/3); suç tarihindeki kanun ile sonraki kanun farklıysa failin lehine olan uygulanır (m.7/2). Önceki düzenlemede ikinci defa mükerrir hiç koşullu salıverilemediği için, yeni kuralın bu kişiler bakımından lehe olduğu ve değişiklikten önce işlenen suçlarda da gündeme gelebileceği sonucuna varılır.

Kasıtlı suçlardan toplam üç yıl veya daha az hapis cezasına mahkûm olanların cezası kural olarak doğrudan açık ceza infaz kurumunda çektirilir; ikinci defa mükerrir olanlar bu imkânın dışında tutulmuştur (5275 m.14/2-a).

Tekerrürde ceza alan ne kadar yatar?

Tekerrürde cezaevinde kalınacak süreyi önce koşullu salıverilme oranı belirler. Aşağıdaki tablo, koşullu salıverilme oranı yarı olan bir suçtan verilen, ertelenmeyen ve seçenek yaptırıma çevrilmeyen hapis cezaları için yalnız bu oranlar üzerinden yapılmış yaklaşık bir hesaptır (5275 m.107/2, 108/1-d, 108/3; ay otuz gün sayılmıştır):

İlk tekerrürde orta sütundaki süre m.108/2’deki sınır nedeniyle daha kısa olabilir; ikinci defa tekerrürde bu sınır uygulanmaz. Kanunda daha yüksek oran öngörülen suçlarda (ör. 5275 m.107/2’de sayılanlar) hesap farklıdır.

Koşullu salıverilme tarihi, cezaevinden çıkış tarihiyle her zaman aynı değildir. Açık ceza infaz kurumunda bulunan ve koşullu salıverilmesine bir yıl veya daha az kalan iyi hâlli hükümlünün talebi üzerine infaz hâkimi, kalan kısmın denetimli serbestlik tedbiri uygulanarak infazına karar verebilir (5275 m.105/A/1); madde mükerrirleri bu imkânın dışında tutmaz. Bunun için koşullu salıverilme tarihine kadar kurumda geçirilmesi gereken sürenin en az onda biri, beş günden az olmamak üzere, kurumda geçirilmiş olmalıdır; 7550 sayılı Kanunla eklenen bu şart, değişiklikten önce işlenen suçlara uygulanmaz (geçici m.11).

Örneğin, kanunda sayılan istisnalara girmeyen kasıtlı bir suçtan iki yıl hapis cezası alan ve ilk kez mükerrir olan hükümlü cezasına doğrudan açık ceza infaz kurumunda başlayabilir (m.14/2-a); şartları taşırsa koşullu salıverilme için gereken sürenin (en çok on altı ay) son on iki ayını denetimli serbestlikle geçirebileceğinden, kurumda geçen süre yaklaşık dört aya inebilir. Suç tarihi de hesabı değiştirir: 30 Mart 2020’ye kadar işlenen suçlarda, sayılan suçlar hariç, bu bir yıllık süre üç yıl olarak uygulanır (geçici m.6/1); 31 Temmuz 2023 ve öncesinde işlenen suçlarda da şartları taşıyan hükümlüler için ayrıca erken yararlanma öngörülmüştür (geçici m.10/6). Tutuklulukta geçen süre de hapis cezasından indirilir (TCK m.63/1).

Tekerrür ile erteleme ve HAGB arasındaki fark

Tekerrür, yeni suçun cezasının nasıl infaz edileceğini belirler. Erteleme ve hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) için ise kişinin geçmişine ilişkin ayrı şartlar aranır: Erteleme için daha önce kasıtlı bir suçtan üç aydan fazla hapis cezasına mahkûm edilmemiş olmak (TCK m.51/1-a), HAGB için daha önce kasıtlı bir suçtan mahkûm olmamış bulunmak gerekir (CMK m.231/6-a). Ayrıntılar HAGB nedir, şartları nelerdir yazımızdadır.

HAGB, müsadereye ilişkin hükümler hariç, kurulan hükmün sanık hakkında bir hukuki sonuç doğurmamasını ifade eder (CMK m.231/5). Tekerrür önceki hükme bağlanan bir hukuki sonuç olduğundan, açıklanması geri bırakılan hükmün tekerrüre esas alınamayacağı sonucuna varılır. Ancak beş yıllık denetim süresinde kasten yeni bir suç işlenir veya yükümlülüklere aykırı davranılırsa mahkeme hükmü açıklar (m.231/8, 11); açıklanan hüküm, kesinleştikten sonra işlenen suçlar bakımından m.58’in diğer şartları da varsa tekerrüre esas olabilir.

Yabancı mahkeme hükmünün de tekerrüre esas olabildiği suçlardan ikisi için kasten yaralama ve dolandırıcılık yazılarımıza; ceza yargılamasındaki diğer konular için ceza hukuku sayfamıza bakabilirsiniz.

Sıkça sorulan sorular

Tekerrür hükümlerinin uygulanması ne demek?

Tekerrür hükümlerinin uygulanması, sonraki suçun cezasının mükerrirlere özgü infaz rejimine göre çektirilmesi ve infazdan sonra denetimli serbestlik uygulanması demektir (TCK m.58/6). Seçimlik cezalı suçlarda ayrıca hapis cezasına hükmolunur (m.58/3).

Mükerrir ne demek?

Mükerrir, hakkında tekerrür hükümleri uygulanan kişidir (TCK m.58/6). Bunun için kişinin, önceki mahkûmiyeti kesinleştikten sonra kanundaki süre içinde yeniden suç işlemesi ve TCK m.58’deki diğer şartların da bulunması gerekir.

Tekerrür süresi kaç yıl?

Tekerrür süresi, önceki cezanın infaz edildiği tarihten itibaren beş yıldan fazla hapis cezasında beş yıl; beş yıl veya daha az hapis cezasında ya da adlî para cezasında üç yıldır (TCK m.58/2).

Tekerrürde koşullu salıverilme oranı nedir?

Süreli hapis cezalarında mükerrir cezasının üçte ikisini, ikinci defa mükerrir ise dörtte üçünü iyi hâlle çekince koşullu salıverilmeden yararlanabilir (5275 m.108/1, 3). Tekerrür nedeniyle eklenecek süre, ilk tekerrürde tekerrüre esas alınan cezaların en ağırını aşamaz (m.108/2).

Çocukken işlenen suç tekerrüre esas olur mu?

Hayır, fiili işlediği sırada on sekiz yaşını doldurmamış kişilerin işlediği suçlar dolayısıyla tekerrür hükümleri uygulanmaz (TCK m.58/5).

Hukuki Uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Her somut olay kendi koşulları içinde değerlendirilmelidir. Güncel ve size özel hukuki değerlendirme için bir avukata danışmanız önerilir.