Mala Zarar Verme Suçu ve Cezası (TCK 151–152): Kamu Malına Zarar, Şikâyet ve Uzlaştırma

Mala zarar verme suçu, başkasına ait taşınır veya taşınmaz bir malı kısmen ya da tamamen yıkmak, tahrip etmek, yok etmek, bozmak, kullanılamaz hâle getirmek veya kirletmektir (TCK m.151). Temel hâlin cezası, mağdurun şikâyeti üzerine dört aydan üç yıla kadar hapis veya adlî para cezasıdır. Suç kamu malı gibi TCK m.152’de sayılan bir eşya hakkında işlenirse ceza bir yıldan dört yıla kadar hapistir.

Aşağıda bu hâlleri, şikâyet ve uzlaştırmayı, taksiri, etkin pişmanlığı ve zamanaşımını kanun metinleriyle ele alıyoruz.

Mala zarar verme suçu cezası 2026: özet tablo

Mala zarar verme suçu nedir? (TCK m.151)

“Başkasının taşınır veya taşınmaz malını kısmen veya tamamen yıkan, tahrip eden, yok eden, bozan, kullanılamaz hale getiren veya kirleten kişi, mağdurun şikayeti üzerine, dört aydan üç yıla kadar hapis veya adlî para cezası ile cezalandırılır.” (TCK m.151/1)

Suçun konusu başkasına ait bir maldır; kişinin tamamen kendisine ait bir mala verdiği zarar bu madde kapsamında değildir. Kanun altı seçimlik hareket sayar: yıkma, tahrip etme, yok etme, bozma, kullanılamaz hâle getirme ve kirletme. Bunlardan birinin kasten gerçekleştirilmesi yeterlidir. Örneğin, araç lastiğini kesmek, camını kırmak veya duvarı boyayla kirletmek bu tanıma girebilir.

Mala zarar verme para cezası ne kadar?

Temel hâlde hapis ile adlî para cezası seçimliktir; mahkeme ya dört aydan üç yıla kadar hapis ya da adlî para cezası verir (m.151/1). Adlî para cezası seçimlik olduğunda gün sayısının alt sınırı suç tanımındaki hapis cezasının alt sınırından az, üst sınırı da hapis cezasının üst sınırından fazla olamaz (TCK m.61/9); kanunda aksine hüküm yoksa gün sayısı yedi yüz otuzu da aşamaz (m.52/1). Bir ay otuz gün sayıldığından (m.61/6) temel hâlde gün sayısı yüz yirmi ile yedi yüz otuz arasında belirlenir. Bir günün karşılığı, kişinin ekonomik ve diğer şahsi hâlleri göz önünde bulundurularak yüz ile beş yüz Türk lirası arasında takdir edilir (m.52/2). Buna göre ceza, artırım ve indirimlerden önce, 12.000 ile 365.000 Türk lirası arasındadır; artırım ve indirimler gün üzerinden yapıldığından (m.61/8) sonuç bu aralığın dışına çıkabilir.

Mahkeme hapis cezasını seçmişse bu ceza artık adlî para cezasına çevrilemez (TCK m.50/2); bir yıl veya daha az süreli hapis, diğer seçenek yaptırımlara çevrilebilir (m.50/1). Bu yasak yalnız seçimlik cezalı suçlar içindir; m.152/1’de hükmedilen bir yıl veya daha az süreli hapis adlî para cezasına çevrilebilir (m.49/2, m.50/1-a).

Kamu malına zarar verme suçu ve cezası (TCK m.152/1)

Mala zarar verme suçu aşağıdaki eşya veya kişiler hakkında işlenirse ceza, adlî para cezası seçeneği olmaksızın bir yıldan dört yıla kadar hapistir:

• a) Kamu kurum ve kuruluşlarına ait, kamu hizmetine tahsis edilmiş veya kamunun yararlanmasına ayrılmış yer, bina, tesis veya diğer eşya,
• b) Yangına, sel ve taşkına, kazaya ve diğer felaketlere karşı korunmaya tahsis edilmiş eşya veya tesis,
• c) Devlet ormanı statüsündeki yerler hariç, nerede olursa olsun, her türlü dikili ağaç, fidan veya bağ çubuğu,
• d) Sulamaya, içme suyu sağlanmasına veya afetlerden korumaya yarayan tesisler,
• e) Grev veya lokavt hâllerinde işverenlerin, işçilerin ya da işveren veya işçi sendika veya konfederasyonlarının maliki olduğu veya kullanımında olan bina, tesis veya eşya,
• f) Siyasi partilerin, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının ve üst kuruluşlarının maliki olduğu veya kullanımında olan bina, tesis veya eşya,
• g) Görevi sona ermiş olsa bile, görevinden ötürü kendisinden öç alınmak istenen kamu görevlisi.

Halk arasındaki “kamu malına zarar verme” deyimi çoğunlukla (a) bendini karşılar; örneğin bir otobüs durağının camını kırmak ya da parktaki bankı tahrip etmek bu bende girebilir. (c) bendi ise dikili ağaç, fidan ve bağ çubuğunu “nerede olursa olsun” kapsar; komşunun bahçesindeki ağaca zarar vermek de bu bende girebilir.

Yakarak mala zarar verme ve kamu hizmetinin aksaması (TCK m.152/2-3)

Mala zarar verme suçu aşağıdaki yollardan biriyle işlenirse verilecek ceza bir katına kadar artırılır (m.152/2):

• a) Yakarak, yakıcı veya patlayıcı madde kullanarak,
• b) Toprak kaymasına, çığ düşmesine, sel veya taşkına neden olarak,
• c) Radyasyona maruz bırakarak ya da nükleer, biyolojik veya kimyasal silah kullanarak.

Suç sonucunda haberleşme, enerji ya da demiryolu veya havayolu ulaşımı alanında kamu hizmeti geçici de olsa aksarsa ceza yarısından iki katına kadar artırılır (m.152/3).

Mala zarar verme şikâyete tabi mi?

• Temel hâl (m.151/1): Mağdurun şikâyetine bağlıdır. Şikâyet süresi, fiili ve failin kim olduğunu öğrenme gününden başlayarak altı aydır ve dava zamanaşımını geçemez (TCK m.73/1-2). Şikâyetten vazgeçme kural olarak davayı düşürür (m.73/4); vazgeçen kişi o sırada şahsi haklarından da vazgeçtiğini ayrıca açıklamışsa artık hukuk mahkemesinde de dava açamaz (m.73/7).
• Nitelikli hâller (m.152/1): Fıkra kendi cezasını belirler ve metninde “şikâyet” ibaresi yer almaz; bu hâllerde soruşturma şikâyete bağlı değildir ve m.73/4’teki vazgeçme kuralı uygulanmadığından mağdurun vazgeçmesi davayı düşürmez.
• Artırım nedenleri (m.152/2-3): Bu fıkralar yalnızca cezayı artırır; şikâyet şartı hakkında ayrı bir hüküm içermez. Bu nedenle m.151/1’deki suç örneğin yakarak işlendiğinde ya da kamu hizmetini aksattığında şikâyet şartının sürüp sürmediği kanun metninden açıkça anlaşılmamaktadır.

Hırsızlık amacıyla mala zarar verilmişse, mala zarar verme suçundan dolayı soruşturma ve kovuşturma için şikâyet aranmaz (TCK m.142/4); ayrıntılar hırsızlık suçu yazımızdadır.

Mala zarar verme uzlaşmaya tabi mi?

Temel hâl şikâyete bağlı olduğundan uzlaştırma kapsamındadır (CMK m.253/1-a). Uzlaşma sağlanır ve edim bir defada yerine getirilirse soruşturmada kovuşturmaya yer olmadığına, kovuşturmada davanın düşmesine karar verilir (CMK m.253/19, m.254/2). Uzlaşma tazminat hakkını da etkiler: Uzlaşma anında tespit edilemeyen veya sonradan ortaya çıkan zararlar hariç, soruşturma konusu suç nedeniyle tazminat davası açılamaz; açılmış davadan feragat edilmiş sayılır (CMK m.253/19). Nitelikli hâller (m.152/1) ise şikâyete bağlı değildir ve uzlaştırmaya tabi suçlar listesinde sayılmaz; bu hâllerde uzlaştırma yoluna gidilmez (CMK m.253/1-b). Hırsızlık amacıyla işlenen mala zarar vermede de şikâyet aranmadığından (TCK m.142/4) kural olarak uzlaştırma yoluna gidilmez (adli süreçteki çocuklara ilişkin CMK m.253/1-c saklıdır); yakarak veya kamu hizmetini aksatarak işlenen temel hâlde ise sonuç, yukarıdaki şikâyet belirsizliğine bağlıdır. Temel hâldeki suç, uzlaştırmaya ve önödemeye tabi olmayan başka bir suçla birlikte aynı mağdura karşı işlenmişse de uzlaşma hükümleri uygulanmaz (CMK m.253/3). Uzlaştırmanın işleyişi ceza soruşturması süreci yazımızda anlatılır.

Önödeme, uzlaşma kapsamındaki suçlarda ve üst sınırı altı ayı aşan hapis cezası gerektiren suçlarda uygulanmadığından mala zarar verme için söz konusu değildir (TCK m.75/1).

Taksirle mala zarar verme suç mu?

Taksirle işlenen fiiller ancak kanunun açıkça belirttiği hâllerde cezalandırılır (TCK m.22/1). Türk Ceza Kanunu mala zarar vermenin taksirle işlenmesini ayrıca cezalandırmadığından, dikkatsizlikle verilen maddi zarar kural olarak bu suçu oluşturmaz. Ancak zararın doğabileceğini öngörüp yine de fiili işleyen kişide olası kast bulunabilir; bu hâlde suç oluşur ve temel ceza üçte birden yarısına kadar indirilir (TCK m.21/2). Taksirle yangına, sel veya taşkına neden olmak gibi başkalarının malvarlığı bakımından tehlikeli fiiller ise genel güvenliğin taksirle tehlikeye sokulması suçu (m.171) kapsamında ayrıca değerlendirilebilir.

Suç oluşmasa da zarar görenin hukuk yolu açıktır: Kusurlu ve hukuka aykırı bir fiille başkasına zarar veren, bu zararı gidermekle yükümlüdür (TBK m.49). Tazminat istemi, zararın ve tazminat yükümlüsünün öğrenilmesinden itibaren iki yılda ve her hâlde fiilden itibaren on yılda zamanaşımına uğrar (TBK m.72).

Etkin pişmanlık ve akrabalar arasında işlenmesi (TCK m.167–168)

Suç tamamlandıktan sonra, ancak kovuşturma başlamadan önce fail, azmettiren veya yardım eden bizzat pişmanlık göstererek mağdurun zararını aynen geri verme veya tazmin yoluyla tamamen giderirse, verilecek cezanın üçte ikisine kadarı indirilir (m.168/1). Etkin pişmanlık kovuşturma başladıktan sonra ama hüküm verilmeden önce gösterilirse indirim yarısına kadardır (m.168/2). Zarar kısmen giderilmişse ayrıca mağdurun rızası aranır (m.168/4). TCK m.168/1 mala zarar vermeyi ayrım yapmadan saydığından etkin pişmanlık kamu malına zarar vermede de uygulanır. Aynı hüküm güveni kötüye kullanma ve hırsızlık için de geçerlidir.

Mala zarar verme suçu; ayrılık kararı verilmemiş eşin, üstsoy veya altsoyun, bu derecedeki kayın hısımlarının, evlat edinen veya evlatlığın ya da aynı konutta birlikte yaşayan kardeşin zararına işlenirse suçu işleyen akraba hakkında cezaya hükmolunmaz (m.167/1). m.167/2’de sayılan akrabaların zararına işlenirse ceza, şikâyet üzerine yarı oranında indirilir.

HAGB ve erteleme

Hükmolunan ceza iki yıl veya daha az süreli hapis ya da adlî para cezası ise ve CMK m.231’deki diğer şartlar varsa mahkeme hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına (HAGB) karar verebilir; şartlar arasında zararın giderilmesi de vardır. Şartların tamamı HAGB nedir, şartları nelerdir yazımızda yer alır. İki yıl veya daha az hapis cezası ertelenebilir (TCK m.51/1). Temel hâlde alt sınır dört ay, nitelikli hâllerde bir yıl olduğundan bu yollar indirim olmadan da açılabilir.

Zamanaşımı ve görevli mahkeme

• Sekiz yıl: Temel hâlde ve m.152/1’deki nitelikli hâllerde cezanın üst sınırı beş yılı aşmadığından dava zamanaşımı sekiz yıldır (TCK m.66/1-e).
• On beş veya yirmi yıl: m.152/2 veya 3’teki artırımlarla üst sınır beş yılı aşarsa süre on beş yıldır (m.66/1-d); m.152/1’deki bir hâle iki artırım birlikte uygulanırsa üst sınır yirmi dört yıla ulaşabildiğinden süre yirmi yıldır (m.66/1-c). Süre belirlenirken nitelikli hâller de gözetilir (m.66/3).

Mala zarar verme davaları kural olarak asliye ceza mahkemesinde görülür; ağır ceza mahkemesi üst sınırı on yılı aşan hapis cezası gerektiren suçlara bakar ve görevde ağırlaştırıcı nedenler gözetilmez (5235 sayılı Kanun m.11, m.12, m.14). Ceza yargılamasındaki diğer konular için ceza hukuku sayfamıza bakabilirsiniz.

Sıkça sorulan sorular

Mala zarar verme suçu şikâyete tabi mi?

Temel hâl (TCK m.151/1) mağdurun şikâyetine bağlıdır ve şikâyet süresi altı aydır (m.73). Kamu malına zarar gibi m.152/1’deki nitelikli hâllerde ve hırsızlık amacıyla işlenen mala zarar vermede (m.142/4) şikâyet şartı yoktur; yakarak veya kamu hizmetini aksatarak işlenen temel hâlde ise kanun metni açık değildir.

Mala zarar verme suçunun para cezası ne kadar?

Temel hâlde hapis yerine verilebilecek adlî para cezası, artırım ve indirimlerden önce, 12.000 ile 365.000 Türk lirası arasındadır. Gün sayısı yüz yirmi ile yedi yüz otuz arasında belirlenir ve bir günü yüz ile beş yüz Türk lirası arasında takdir edilir (TCK m.151/1, m.52, m.61/9). Nitelikli hâllerde seçenek olarak adlî para cezası öngörülmemiştir.

Kamu malına zarar vermenin cezası nedir?

Kamu kurum ve kuruluşlarına ait veya kamu hizmetine tahsis edilmiş mala zarar verme bir yıldan dört yıla kadar hapis cezası gerektirir (TCK m.152/1-a). Yakarak işlenirse ceza bir katına kadar artırılır (m.152/2).

Mala zarar verme suçunda şikâyet süresi ne kadar?

Şikâyet süresi altı aydır; süre, şikâyet hakkı olan kişinin fiili ve failin kim olduğunu bildiği veya öğrendiği günden başlar ve dava zamanaşımını geçemez (TCK m.73/1-2). Bu süre içinde şikâyet edilmezse şikâyete bağlı temel hâlde (m.151/1) soruşturma ve kovuşturma yapılamaz.

Mala zarar verme suçu taksirle işlenebilir mi?

Hayır, Türk Ceza Kanunu mala zarar vermenin taksirle işlenmesini ayrıca cezalandırmaz; taksirli fiiller ancak kanunun açıkça belirttiği hâllerde suçtur (TCK m.22/1). Dikkatsizlikle verilen zarar için tazminat istenebilir (TBK m.49).

Mala zarar verme suçunda zamanaşımı kaç yıl?

Dava zamanaşımı temel hâlde ve m.152/1’deki nitelikli hâllerde sekiz yıldır; artırım nedenleriyle üst sınır beş yılı aşarsa on beş yıla, m.152/1’deki bir hâle m.152/2 ve 3’teki artırımlar birlikte uygulanırsa yirmi yıla çıkar (TCK m.66/1).

Hukuki Uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Her somut olay kendi koşulları içinde değerlendirilmelidir. Güncel ve size özel hukuki değerlendirme için bir avukata danışmanız önerilir.